De mechanisering van het verleden​​​​​​​​

wetenschappelijk erfgoed

in een tijd van AI

Dijksterhuislezing 2026 | Dr. Andreas Weber

19 november | Universiteit Twente

Op donderdag 19 november 2026 vindt aan de Universiteit Twente de Dijksterhuislezing plaats, georganiseerd door de Stichting Academisch Erfgoed en de UT. De middag gaat over digitaal erfgoedonderzoek. Hij begint met een panelgesprek met onderzoekers van de UT en sluit af met de lezing van dr. Andreas Weber: De mechanisering van het verleden: wetenschappelijk erfgoed in een tijd van AI. Daarna is er een borrel.

De inloop is vanaf 14.15 uur en het programma begint om 15.00 uur. De toegang is gratis, maar het aantal plaatsen is beperkt. Meld je daarom aan via het formulier hieronder.

Over de lezing

De mechanisering van het verleden: wetenschappelijk erfgoed in een tijd van AI

Opgezette dieren, botanische tekeningen, handgeschreven aantekeningen: wat ooit alleen in depots en archieven te zien was, is nu als data beschikbaar. Nederlandse erfgoedcollecties zijn in hoog tempo gedigitaliseerd, en via zoekportalen en chatbots hebben gebruikers toegang tot petabytes aan scans en metadata over de herkomst, de makers en het gebruik van objecten. AI wordt steeds vaker ingezet om die collecties doorzoekbaar te maken.

Maar wat betekent dat voor ons begrip van het verleden? Levert AI werkelijk nieuwe inzichten op? Of versterkt zelflerende technologie juist de interpretatiekaders en blinde vlekken die al in de geschiedschrijving zitten? Ruim zeventig jaar nadat Dijksterhuis De mechanisering van het wereldbeeld schreef, onderzoekt Andreas Weber aan de hand van concrete voorbeelden wat de inzet van AI bij de analyse van wetenschappelijk erfgoed werkelijk betekent. Hij sluit af met een reflectie en aanbevelingen voor het toekomstige gebruik van AI in het veld.

Weber is universitair hoofddocent aan de Universiteit Twente en de Rijksuniversiteit Groningen. Hij onderzoekt wetenschappelijke collecties, hun herkomst en hun betekenis voor hedendaagse vraagstukken zoals klimaatverandering en biodiversiteitsverlies. Hij leidt het HAICu-project, waarin erfgoedprofessionals, digital humanities-onderzoekers en AI-onderzoekers samenwerken om erfgoedcollecties in heel Nederland met AI toegankelijk te maken. Als lid van de stuurgroep van het 4TU.History of Technology Center zet hij zich ervoor in dat ook aan technische universiteiten het historische langetermijnperspectief een plaats houdt in onderwijs en onderzoek. Meer over zijn werk en publicaties vind je op zijn UT-pagina.

Programma

14.30 - 15.00 |  Inloop

15.00 - 15.05 | Welkomstwoord door Wiljan Puttenstein

15.05 - 15.20 | 65 jaar UT-campus, door ir. Peter Timmerman

15.20 - 16.05 | Panelgesprek over digitaal erfgoedonderzoek aan de UT

16.05 - 16.20 | Pauze

16.20 - 17.30 | Dijksterhuislezing 2026 door dr. Andreas Weber met Q&A

17.30 - 18.00 | Borrel

Locatie

Universiteit Twente

Vrijhof

Agora theater

De Veldmaat 5

7522 NM

Enschede

Academisch erfgoed aan de Universiteit Twente

De Universiteit Twente werd in 1961 opgericht als Technische Hogeschool Twente, de eerste campusuniversiteit van Nederland. Het masterplan van Willem van Tijen en Sam van Embden voor landgoed Drienerlo volgde het Angelsaksische campusmodel. Het weerspiegelde ook de idealen van de jaren zestig over onderwijsvernieuwing. Architecten als Piet Blom, Leo Heijdenrijk en Joop van Stigt maakten hier vroeg werk. Inmiddels geldt de campus als post-65 erfgoed: in 2024 wees de gemeente Enschede een aantal gebouwen en hun groene omgeving aan als gemeentelijk monument, en het patiowoningencomplex van Herman de Haan is rijksmonument.

Ook de rest van het erfgoed van de UT krijgt steeds meer aandacht. Sinds 2023 is de UT aangesloten bij de Stichting Academisch Erfgoed. Het historisch archief beheert archieven van bestuur, faculteiten, hoogleraren en studieverenigingen, en de universiteitsbibliotheek beheert de Bootcollectie met oude drukken, waaronder een Blaeu-atlas. De Historische Studieverzameling EWI bewaart computererfgoed en meetinstrumenten. Met het project Oral History UT zijn tientallen oud-studenten en medewerkers geïnterviewd over de beginjaren.

In het jaar waarin de UT 65 jaar bestaat, is de Dijksterhuislezing een mooi moment om stil te staan bij wat bewaard moet blijven, en hoe.

Mogelijk gemaakt door
eenvoudig evenementen organiseren
 eenvoudig evenementen organiseren